X
تبلیغات
نماشا
رایتل
پنج‌شنبه 16 مرداد 1382 ساعت 11:50
رودکی شاعر قرن سوم و چهارم هجری است. نام و نسبش را ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی سمرقندی نوشته اند. وی در اواسط قرن سوم هجری در روستای بنج Banoj از قرای رودک سمرقند به دنیا آمده است و از این رو به رودکی معروف شده است. در خردسالی حافظه ای قوی داشت و گویند در هشت سالگی قران را حفظ کرد و به شاعری پرداخت. علاوه بر آن آوازی خوش داشت و بربط می نواخت. شاعران در اشعار خود او را استاد شاعران و سلطان شاعران خوانده‌اند. وی احتمالا مذهب شیعه اسماعیلی داشته است. رودکی از شاعران روزگار سامانیان و از خاصان امیر نصربن احمد سامانی (333 -301 هـ.ق) بوده است. درباره شمار اشعار وی اقوال مختلف وجود دارد، برخی تعداد اشعار وی را بیش از یک میلیون نوشته اند و برخی گفته اند صدهزاربیت یا صد دفتر بوده است. وی غیر از اشعاری که در قالب غزل، قصیده  و قطعه دارد کلیله و دمنه را هم به نظم در آورده بود که از آن ابیاتی پراکنده موجود است. گفته اند وقتی رودکی مثنوی کلیله و دمنه خویش را به امیر نصر هدیه کرد، گذشته از پادشاه که چهل هزار درم به وی بخشید، یاران و نام آوران درگاه نیز شصت هزار درم به وی دادند و در این سالها بود که رودکی به موجب روایات دویست غلام داشت و دویست شتر زیر بنه اش می رفت. بدینگونه جوانی شاعر در دربار بخارا، در صحبت زیبارویان و سیاه چشمان آن دیار همراه با نشید و مستی گذشت. عشق، موسیقی، شراب و طلا روزگار او را از شادمانی لبریز کرده بود و از غالب اشعارش روح طرب و شادی و بی توجهی به آنچه مایه اندوه باشد، مشهود است. وفات وی را به سال 329 هـ.ق نوشته اند. از آن همه آثار گرانبهای پدر شعر فارسی، امروزه فقط حدود 550 بیت از ماخذ کهن به دست آمده است.
آیا رودکی کور مادرزاد بوده است؟
از گوشه ها و کنایه هایی که شاعران نزدیک به روزگار او مثل دقیقی، ابوذراعه جرجانی و ناصر خسرو در باب این استاد شاعران آورده اند، پیداست که او را شاعری نابینا می شناخته اند. اما از سخن او ، آنچه هست، برنمی آید که همه عمر شاعر در آن تاریکیهای دنیای کوران گذشته باشد. نه فقط ادعای دیدن در اشعار او هست بلکه تشبیهات حسی نیز در سخنان او کم نیست.خاصه دنیای رنگ که بر کوران مادرزاد فروبسته است، در شعر او جلوه ای تمام دارد. به علاوه آن مایه عاشقیها و دلفریبیهای روزگار جوانی که یاد آن ایام پیری شاعر را گرم می کند، البته از یک مرد نابینا به سختی برمی آید.
سبک و شیوه سرایش رودکی :
شیوه شعرش سادگی معنی و روانی الفاظ بوده است و وی را حقا باید پدر شعر فارسی و پایه گذار سبک خراسانی یا ترکستانی خواند. نخستین غزل های دل انگیز فارسی را رودکی سروده است. در اشعار او شور و شادی، وجد و ملال، زهد و اندرز، شک و یقین به هم آمیخته است. تخیل او بسیار قوی و تصویرهای شعریش بسیار گویاست. وی پیشاهنگ چکامه سرایان است و کهنترین قصیده کاملی که شامل تشبیب و تخلص به مدح باشد از وی یادگار مانده است. او را آدم الشعرا  و استاد شاعران جهان نیز خوانده اند.
چند نمونه از رباعیات رودکی :
 
 
با آنکه دلم از غم هجرت  خونست

 شادی   به  غم  توام  ز  غم  افزونست

اندیشه کنم هر شب و گویم یارب هجرانش چنین است، وصالش چونست؟


***
 

جز  حادثه  هرگز  طلبم  کس  نکند یک پرسش گرم جز تبم کس نکند
ور جان به لب آیدم بجز مردم چشم یک قطره  آب  بر  لبم    کس نکند


***
 

بر عشق توام نه صبر  پیداست  نه  دل بی روی  توام  نه  عقل  برجاست  نه دل
این غم که مراست کوه قافست نه غم این دل که توراست سنگ خاراست نه دل
   
نمونه ای از اشعار غنایی و عاشقانه رودکی :  
   
دلا تا کی همی جویی منی را چه داری دوست هرزه دشمنی را
چرا جویی جفا ار   بی وفایی چه  کوبی  بیهده  سرد  آهنی را
ایا سوسن بناگوشی که داری به رشک خویشتن هر سوسنی را
یکی  زین  برزن  نا راه  بر شو که  بر  آتش   نشانی   برزنی  را
دل من ارزنی،عشق تو کوهی چه  سایی  زیر  کوهی  ارزنی را
بیا  اینک  نگه   کن  رودکی را اگر  بی جان روان خواهی تنی را
   

نظامی عروضی سمرقندی در چهار مقاله می نویسد که نصربن احمد سامانی زمستانها را در بخارا می گذرانید و تابستان به سمرقند و شهرهای خراسان می رفت. یک سال به هرات رفت، تابستان را در آنجا سپری کرد، خوشش آمد و پاییز و زمستان را هم در آنجا ماند و اقامت او چهار سال طول کشید. امیران که از این اقامت طولانی دلتنگ شده بودند، چاره در آن دیدند که به رودکی متوسل شوند تا او کاری کندکه امیر به بخارا بازگردد.  رودکی ابیات زیر را سرود و در مجلس سلطان آن را به یاری چنگ و با صدای حزین خواند. گویند امیر نصر چنان به هیجان آمد که بدون آنکه چکمه بپوشد بر اسب نشست و روی به بخارا نهاد.

بوی  جوی  مولیان   آید  همی                          یاد یار  مهربان  آید  همی
ریگ  آموی  و  درشتی  راه  او                          زیر  پایم  پرنیان  آید همی
آب جیحون ازنشاط روی دوست                        خنگ مارا تا میان آید همی
ای  بخارا شاد  باش و  دیر زی                        میر زی تو میهمان آید همی
میر  ماهست  و  بخارا  آسمان                       ماه سوی آسمان آید همی
میر سروست  و  بخارا  بوستان                       سروسوی بوستان آیدهمی
آفرین  و  مدح  سود  آید  همی                      گر به گنج اندر زیان آیدهمی 

آثار و گزیده اشعار:

دیوان‌ اشعار رودکی‌ سمرقندی‌

رودکی: با معنی‌ واژه‌ها و شرح‌ بیتهای‌ دشوار و برخی‌ نکته‌های‌ دستوری‌ و ادبی‌

 دیوان‌ رودکی‌ سمرقندی: بر اساس‌ نسخه‌ سعید نفیسی، ی. براگینسکی‌‌

رودکی

 

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo