X
تبلیغات
پیکوفایل
رایتل
پنج‌شنبه 2 اردیبهشت 1389 ساعت 15:28

طعن وطنز 

خواجه نظام الدین عبید الله زاکانی از شاعران و نویسندگان مشهور قرن 8 هـ.ق است. علت مشهور بودن او به زکانی نسبت داشتن او به خاندان زاکانان است. این خاندان تیره ای از عرب بنی خفاجه بودند که بعد از مهاجرت به ایران، به نزدیکی قزوین رفتند و در آن نواحی ساکن شدند. بر اساس گفته تاریخ نویسان عبید در طول حیات خود، لقب هایی را از امرا و حکام زمان خود گرفته است و بعضی معتقدند، چون او به کارهای درباری و حتی وزارت نیز مشغول بوده، این لقبها را گرفته است. ولی بنابر تحقیقاتی که انجام گرفته، او در طول زندگی خود هیچگونه کار دولتی و درباری نداشته است و این لقبها به خاطر شهرت ادبی عبید، در زمان خود بوده است. دوران زندگی وی مصادف بود با پادشاهی شیخ ابواسحق اینجو که ابتدا بر شیراز تسلط یافت ، سپس قلمرو خود را در تمام فارس گسترش داد. او در این زمان در شهر شیراز زندگی می کرد و روابط گرمی با شیخ ابواسحق برقرار کرد. بعد از اینکه خاندان آل مظفر توانست حکومت را از شیخ ابواسحق بگیرد و فارس را تحت تسلط خود درآورد،عبید هیچ علاقه ای به ارتباط با حاکم آل مظفر که امیر مبارزالدین محمد بود، نشان نداد چون او حاکمی سختگیر و بی رحم بود. بعد از امیر مبارزالدین محمد، پسرش شاه شجاع به حکومت فارس رسید. عبید به خدمت این پادشاه درآمد. شاه شجاع خود شاعر و ادب دوست بود. عبید اشعار زیادی را در مدح این پادشاه سرود. سخن عبید در شعر و نثر شیرین،روان،ساده و به دور از هرگونه تصنع می باشد. اشعار او بهترین نماینده شعر انتقادی و طنز می باشد. او طبقات مختلف جامعه را با دقت نظر می نگریست و از عیبها و نقصانهای هر دسته بنابه تشخیص خود، انتقاد می کرد. هنگامی که در اشعار او دقت می کنیم، متوجه می شویم که او به سبک شاعران و نویسندگان یایانی قرن 6 و اوایل قرن 7 سخن گفته است و در قصاید خود شیوه اساتیدی همچون سنائی، انوری و در مثنوی شیوه نظامی و در غزل بیشتر به شیوه سعدی سخن گفته است. او از تواناترین شاعران و نویسندگانی می باشد که توانست به صورتهای گوناگون به طعن و طنز اوضاع و احوال زمان خود را بیان کند. اشعاری وی در آنها از اوضاع و احوال جامعه انتقاد کرده و در این اشعار گاهی از کلمات تند استفاده کرده و همچنین گاهی از شوخیهای لطیف هم سود برده به اشعار هزل نام دارند. مانند منظومه موش و گربه که در 90 بیت سروده شده است. عبید در این منظومه اوضاع زمان خود را به تصویر کشده است که همان سقوط شیخ ابواسحق و خاندانش و به قدرت رسیدن امیر مبارزالدین محمد می باشد. گروه دیگری از اشعار وی، که شامل مجموعه ای از قصاید، ترکیب و ترجیع بندها، غزلیات و مقطعات و رباعیات و مثنوی طولانی به نام عشاق نامه می باشد. برخی از آثار منثور او عبارت است از: 1.رساله فالنامه که در پایان هر یک از فالها که به صورت طنز و شوخی می باشد، عبید یک رباعی هم سروده است. 2. رساله اخلاق الاشراف 3. رساله ریش نامه 4. رساله صد پند 5. رساله دلگشا 6. رساله تعریفات.  

- شخصی خانه به کرایه گرفته بود. چوب‌های سقفش بسیار صدا می‌کرد. به صاحبخانه برای تعمیر آن سخن به میان آورد. پاسخ داد که چوب‌های سقف ذکر خداوند می‌کنند. گفت: نیک است اما می‌ترسم این ذکر منجر به سجود شود.  

- خطیبی را گفتند: مسلمانی چیست: گفت: من مردی خطیبم، مرا با مسلمانی چکار؟  

- شیطان را پرسیدند که کدام طایفه را دوست داری؟

گفت: دلالان را.

گفتند: چرا؟

گفت: از بهر آنکه من به سخن دروغ از ایشان خرسند بودم،

ایشان سوگند دروغ نیز بدان افزودند.  (از رساله دلگشا )

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo