وداع

در پانزده دیماه سال 1313 در تهران به دنیا آمد. وی تحصیلات خود را از ابتدایی تا دبیرستان در تهران گذراند و از آن پس وارد هنرستان شد و به فراگرفتن هنر نقاشی پرداخت و زیر نظر استادان معروف، فنون نقاشی را آموخت. فروغ سیزده ساله بود که به نظم شعر پرداخت و به تدریج در این راه موفقیت فراوانی نصیبش شد و شعرش مورد توجه محافل ادبی قرار گرفت. او در بیست و چهار سالگی و در سال 1337 وارد کار سینما شد و چون استعداد فوق العاده ای از خود نشان داد، کارش با موفقیت همراه بود. یک سال بعد به انگلستان سفر کرد تا در زمینه فیلم بررسی و مطالعه نماید. بعد از بازگشت به ایران،در تهیه چند فیلم همکاری نمود و در یک نمایشنامه نیز بازی کرد. او سپس به تکمیل و فراگیری زبان انگلیسی،آلمانی و ایتالیایی پرداخت و در این زمینه نمایشنامه های زیادی را نیز به فارسی ترجمه کرد. فروغ فرخ زاد از شاعران پیرو نیما بود که با پیروی از سبک نو، آثار و اشعار دلنشین و زیبایی را خلق کرد. البته در سبک کلاسیک و قدیمی اشعاری را سروده است. بیشترین فعالیت شعری او در سبک شعر نو است. او شاعری هنرمند و توانا بود که در میان شعرای زن معاصر، شعرش جنجال برانگیز بود و در مجامع ادبی ایران مطرح گردید. متاسفانه وی در روز  بیست و چهار بهمن ماه سال 1345بر اثر سانحه اتومبیل درگذشت و در گورستان ظهیرالدوله شمیران به خاک سپرده شد. برخی از آثار وی عبارت است از: دیوار،عصیان،تولدی دیگر،برگزیده اشعار فروغ فرخ زاد، ترجمه نمایشنامه های ژان مقدس اثر برنارد شاو، ستون سنگی ماروسی اثر هنری میلر.

                                                 ***

تا به کی باید رفت

از دیاری به دیار دیگر

نتوانم تنوانم جستن

هر زمان عشقی و یاری دیگر

کاش ما آن دو پرستو بودیم

که همه عمر سفر می کردیم

از بهاری به بهار دیگر

آه اکنون دیریست

که فروریخته در من، گویی

تیره آورای از ابر گران...

(از مجموعه شعر تولدی دیگر)

بهار را باور کن... 

فریدون مشیری در سال 1305 در تهران به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در مشهد و دوره متوسطه را در تهران گذراند. او از آغاز کودکی به شعر علاقه داشت و هنگامی که خواندن و نوشتن را آموخت، ابتدا به مطالعه آثار شاعران بزرگی مثل سعدی و فردوسی و نظامی پرداخت. او از جمله شاعرانی بود که شعرش مورد توجه محافل ادبی و هنری قرار گرفت و با استقبال مردم قرار گرفت. مشیری هنگامی که با شعر نو و قالبهای آزاد آشنا شد، او را از ادامه شیوه قدیم بازداشت اما او میانه را انتخاب کرد، نه اسیر تعصب شیوه قدیم و نه مجذوب نوپردازان معاصر شد. او راهی را انتخاب کرد که هدف نهایی بنیان گذاران شعر نو است به این معنی که او قالب ها و وزنهای عروضی را شکسته و از قافیه استفاده معقول کرد و در شعرش از مناظر طبیعی الهام گرفت و نگرشی نو درباره اشخاص و اشیا به وجود آورد. شعر او بازتابی از همه مناظر زندگی است که حوادث و رویدادها را به خوبی در شعر خود منعکس کرده است. او ستایشگر خوبی،پاکی،زیبایی و بیانگر همه احساسات و عواطف انسانی و خدمتگزار انسانیت و محبت است. آثاری که از او به چاپ رسیده است شامل تشنه طوفان،گناه دریا،نایافته،ابر و کوچه،یکسان نگریستن،بهار را باور کن،از خاموشی،سه دفتر،مروارید مهر. فریدون مشیری در دوم آبان سال 1379،از دنیا رفت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

                                ****

پشت این نقاب خنده  

پشت این نگاه شاد 

چهره خموش مرد دیگری است 

مردی دیگری که سالهای سال 

در سکوت و انزوای محض 

بی امید  بی امید بی امید 

                                              زیسته  

پروین اعتصامی در روز 25 اسفندماه سال 1285 در تبریز به دنیا آمد. پدرش مرحوم یوسف اعتصام الملک بود، که خود از ادیبان و نویسندگان معروف زمان خود بود. پروین در کودکی با خانواده خود به تهران آمد و در این شهر زیر نظر پدرش مقدمات علوم، زبان عربی،فارسی و ادبیات این دو را نیز یاد گرفت. پدرش با مشاهده علاقه مندی و استعداد او در یادگیری مطالب جدید، او را تحت نظارت ویژه خود قرار داد. به طوری که او را از ابتدای نوجوانی با خود به جلسات بحث و مذاکره ادبی و علمی می برد و آشنا می ساخت. پروین دوره مدرسه آمریکایی را در خردادماه سال 1303 تمام کرد و در همان مدرسه به تدریس و تعلیم پرداخت.او در 19 تیر سال 1313 شمسی با پسر عموی پدرش ازدواج کرد و به کرمانشاه رفت. اما بیش از دو ماه و نیم نتوانست،این زندگی را تحمل کند و ناچار به تهران بازگشت. مدتی بعد رسمأ از وی جدا شد. وی با صبر و بردباری این پیشامد ناگوار را تحمل کرد. تأثیر این پیشامد در بعضی از اشعارش دیده می شود.پروین شاعری است که اوج هنر خود را با سرودن اشعارش نشان می دهد، اشعاری که در آن دقت نظر و تیز بینی خود را نسبت به همنوعانش بیان می کند. اشعار پروین که با سبک شاعران معروف ایران از لحاظ محتوا و مفهوم و همچنین رعایت وزن و قافیه سروده شده اند،خواننده را به یاد شاعران بزرگی چون سعدی،فردوسی،مولوی، نظامی و ... می اندازد. پروین در اشعار خود از حیث الفاظ پیرو شاعران قرن 5 و 6 ، بخصوص ناصرخسرو قبادیانی می باشد. او در حقیقت از شاعران اواخر دوره میانی قدیم و جدید ایران است که انسان را هم به یاد شاعران بزرگ ایران زمین می اندازد و هم از طرفی با خواندن اشعار به یاد دوران نوپردازی معاصر  می افتیم. پروین به پدرش عشق و علاقه شدیدی داشت و هنگامی که در سال 1316 پدرش را از دست داد، مرگ او در جسم و روح او تأثیر فراوانی گذاشت.او در رثا پدرش قطعه ای را سرود،که نشان دهنده علاقه او به پدرش است.

پدر،آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل

تیشه ای بود که شد باعث ویرانی من

یوسفت نام نهادند و به گرگت دادند

مرگ،گرگ تو شد ای یوسف کنعانی من

پروین اعتصامی در روز 3 فروردین سال 1320 در بستر بیماری قرار گرفت و در 16 همان ماه دار فانی را وداع گفت و در کنار پدرش در قم و در مقبره خانوادگی دفن گردید. در شعر پروین با مناظره بیشتر آشنا می شویم، مانند مناظره: الماس و زرگر،دزد و قاضی، مست و هشیار و ... . از پروین اعتصامی دیوانی به یادگار مانده است که از دو سبک و شیوه لفظی و معنوی که یکی شیوه شعر خراسانی است که ناصرخسرو از شاعران مشهور این شیوه است و دیگر شیوه شعرای عراق و فارس است که سعدی از شعرای مشهور این شیوه می باشد.

بس روزگار گشت و بهار و خزان گذشت

تو ماندی و گشادگی بی کرانه ات

توفان نوح هم نتوانست شعله کُشت

از آتش گداخته جاودانه ات

هوشنگ ابتهاج یکی از بزرگترین شعرای نامی معاصر کشورمان، در سال ۱۳۰۶ در شهرستان رشت به دنیا آمد. او پس از پایان تحصیلاتش به اتفاق خانواده به تهران آمد و در این شهر اقامت کرد. او در زمینه شعر نو،اشعار زیبایی سروده است و همچنین در انواع دیگر شعر نیز در سرودن غزل بسیار توانمند است و یکی از بهترین غزل سرایان معاصر ایران است. ابتهاج در نخستین اثرش که به نام «نخستین نغمه ها» بود، بیشتر تحت تأثیر حافظ قرار گرفته و از شیوه او پیروی کرده است، اما در آثار بعدی خود بیشتر توانسته خصوصیات ذوقی و سلیقه شخصی را نشان دهد. هر چند او در سرودن همه نوع شعر از توانایی خاصی برخوردار است اما غزلیاتش شور و حال و هوای دیگری دارد. هوشنگ ابتهاج از شاعرانی است که در مجامع ادبی کمتر دیده می شود. چون او شاعری عزلت­خواه و گوشه گیر است. مفهوم بیشتر اشعارش متوجه مردم و اجتماع می باشد. آثار او عبارت اند از: نخستین نغمه ها، سراب، سیاه مشق، شبگیر، زمین، چند برگ از یلدا. به تازگی مجموعه شعر «تاسیان» توسط نشر کارنامه منتشر شده است. این شاعر توانا در دهه های ۵۰ و ۶۰ با هنرمندانی چون محمد رضا لطفی و محمد رضا شجریان همکاری داشته است. هـ. الف. سایه، تخلص شعری اوست.

ای مادر، ای زمین

امروز این منم که ستایشگر توام

از توست ریشه و خون و خروش من

فرزند حق گزار تو و شاکر توام

                      شعر نیما

علی اسفندیاری معروف به نیما یوشیج در سال 1276 شمسی در روستای یوش مازندران به دنیا آمد.  پدرش که ابراهیم خان نوری نام داشت،از راه کشاورزی و گله داری روزگار می گذرانید. دوان کودکی اش را در آنجا سپری نمود و پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، از آنجا به تهران آمد تا در دبیرستان سن لوئی که متعلق به موسسه کاتولیک های رُِم بود، به تحصیل خود ادامه دهد. در اینجا بود که علاقه وی به سرودن شعر در اثر یکی از معلمان وی که نظام وفا نام داشت، بیشتر و بیشتر شد و به سرودن شعر روی آورد. او به زبان فرانسه (زبان بین المللی آن دوران) را به خوبی فراگرفت و با ادبیات اروپا آشنا شد. محمد رضا عشقی در روزنامه قرن بیستم خویش بخشی از شعر افسانه نیما را منتشر کرد. نیما یوشیج توانست در سال 1317 جزء گروه کارکنان مجله موسیقی، مجله ماهانه وزارت فرهنگ درآید. وی در این مجله یک سلسله مقالات در خصوص نظریات فیلسوفان در خصوص هنر و همچنین تاثیر ادبیات اروپا را بر برخی از ممالک شرقی (آسیا) به چاپ رسانید و مورد بررسی قرار داد. او در سال 1328 در روابط عمومی و اداره تبلیغات وزارت فرهنگ مشغول به کار شد . نیما در نخستین آثار خود از اوزان عروضی پیروی می کند، اما کم کم با مشاهده آثار ادبیات اروپا، در آثار بعدی خود شعرش را از چهارچوب وزن و قافیه آزاد می سازد و راهی نو و سبکی تازه در شعر می آفریند، که به سبک نیمایی مشهور است.این شاعر بزرگ در سال 1338 در منطقه تجریش تهران دارفانی را وداع گفت. برخی از آثار او عبارت اند از : شعر من، ماخ لولا، ناقوس،شهر صبح شهر شب، آهو و پرنده ها،قلم انداز، نامه های نیما به همسرش،کندوهای شبانه و .... . در ضمن در سال 1364 مجموعه ای کامل از آثارش منتشر شد. نیما در نتیجه آشنایی با زبان فرانسه با ادبیات اروپا آشنا گردید و سبب به وجود آمدن سبکی نو در شعر پارسی شد. همچنین تحول عظیمی را در شعر فارسی ایجاد نمود.

______________________________________________________

صبحگاه سرد و سردتر، در آن دمها

که زدریا نسیم راست گذر

گل مریم، به زیر شبنمها

شستشو می دهد برگ و پیکر

                     * * *

آن چنانی که از گلی دسته

پیش نجوای آبها تنها

وسط سبزه خزه بسته

تنش از سبزه بیشتر زیبا 

                     * * *

ادیب مرد سیاست

علامه علی اکبر دهخدا  در سال 1297 (قمری) در شهر تهران به دنیا آمد. پدرش از ملاکین قزوین بود، که پیش از ولادت فرزندش به تهران آمد و در تهران سکونت گزید. دهخدا در زمان کودکی پدر خود را از دست داد و او با توجه و سرپرستی مادر خود به تحصیل پرداخت.او علوم ادبیه را نزد اساتید و فضلای عصر خود، مثل شیخ غلامحسین بروجردی فرا گرفت و پس از طی تحصیلات در مدرسه سیاسی 5 سال در شهرهای مختلف اروپا به تحصیل مشغول شد و دروس عالیه را فراگرفت. سپس به ایران بازگشت و به خدمات فرهنگی اشتغال ورزید و روزنامه صوراسرافیل را با همکاری میرزا جهانگیر خان شیرازی و میرزاقاسم صوراسرافیل اداره نمود که جذابترین بخش آن روزنامه قسمت طنز آن بود که دهخدا یادداشتهای خود را تحت عنوان چرند و پرند و به امضای مستعار«دخو» در ستونی به عنوان ستون فکاهی می نوشت. وی اولین کتاب خود را تحت عنوان امثال و حکم که شامل 24 هزار ضرب المثل فارسی است، منتشر کرد. بهترین و غنی ترین اثر او لغت نامه معروفش می باشد که شاید به جرات می توان گفت که یکی از شاهکارهای زبان پارسی می باشد. او پس از اینکه مجلس در زمان محمد علی خان بمباران شد، به همراه دوستانش به اروپا تبعید گردید. او در کشورهای فرانسه و سویس مدتی را گذراند. او توانست در سویس سه شماره از صوراسرافیل را منتشر نماید. وی توانست با همکاری ایرانیان مقیم ترکیه روزنامه ای را تحت عنوان سروش منتشر نماید. دهخدا پس از اینکه محمد علی شاه خلع گردید و تهران توسط مجاهدان فتح گردید، با خواهش سران مشروطه از کشور ترکیه(عثمانی) به ایران بازگشت. او بارها توسط مردم تهران نماینده شد و مدتی نیز ریاست و استادی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران را بر عهده داشت. وی بعد از جنگ جهانی اول در قرای چهارمحال بختیاری گوشه نشینی را انتخاب نمود و بقرای همیشه از سیاست کناره گیری کرد. او آثار مختلفی دارد که می توان به: چهار جلد امثال و حکم، لغت نامه دهخدا،ترجمه روح القوامین و سر عظمت و انحطاط روم اثر مونتسکیو،حواشی بر دیوان ناصر خسرور،منوچهری ،حافظ ، فرخی،سوزنی، تصحیح لغت فرس اسدی، فرهنگ نامه فرانسه به فارسی. علامه دهخدا در تحول نثر فارسی نقش بسیاری داشت. بخش شعر جدید فارسی نیز با نام دهخدا آغاز می شود، اگر چه او در زمینه نظم و نثر کمتر کار کرد ولی آنچه را هم کار کرد کافی بود تا او را پدر زبان قصه نویسی در ادبیات ما جای دهند.این بزرگ مرد ادبیّات و سیاست در هفتم اسفند سال 1334 در ابن بابویه وفات یافت.

در قصه تاریخ چو آزاده بخوانید       مقصود از آزاده شمایید شمایید